
Saniter
Gıda Çevre Bilimi ve Teknolojileri
Danışmanlık ve Mühendislik Şirketi
Basında Saniter
Gıda Üretim Alanlarında Hijyen Denetimleri ve ISO
22000 Standardı
Günümüzün gelişen teknolojisine
paralel olarak gıda sanayi de kendi çerçevesi
içerisinde sürekli yeni gelişimlere gebe
kalmaktadır. Yeni ürün buluşu ve üretimi yanı sıra
gıda güvenliği ve optimum şartlarda maksimum
güvenliği sağlama çabaları da önem kazanmıştır. Bu
konuda her geçen gün farklı yaklaşımlar gündeme
gelmektedir. Türkiye’de gıda güvenliğinde atılan en
büyük adım 1997 yılında HACCP ( Tehlike analizi ve
kritik kontrol noktaları)’ in gıda kodeksinde kabul
edilmesi ve gıda üretim alanlarında zorunlu hale
getirilmesi olmuştur. Avrupa topluluğu uyum
sürecinde geçtiğimiz yılın Mart ayında gıda ve gıda
ile temasta bulunan madde ve malzemelerin kontrolü,
denetimi ve iş yeri sorumluluklarına dair yeni bir
yönetmelik hazırlanmıştır. Bu yönetmeliğe geçiş
süresi ise üretilen gıdanın risk faktörü ve fabrika
büyüklüğüne bağlı olarak Mart 2006 ile Mart 2008
tarihleri arası olarak belirlenmiştir. Yayınlanan bu
son yönetmelik faaliyet gösteren tüm işyerlerine
yönetmelikte belirtilen yeni yükümlülüklere yani ön
koşul programlarına dair şartlara bir yıl içerisinde
uyum sağlama zorunluluğu getirmiştir. Ön koşul
programlarının kapsamı ise ürün ve ürün alanlarının
denetlenmesinde kullanılan kontrol parametreleri
olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu gelişmelere paralel
olarak ISO (International Standart Organisation)
tarafından hazırlanan ve 2005 yılı Eylül ayında
yayınlanan ISO 22000 standardı çeşitli ülkelerde,
HACCP standartlarının yerini alabilecek ve ISO 9000
gibi kabul görecek bir standart olarak
düşünülmüştür.
ISO 22000 ile neler değişti?
ISO 22000 standardı HACCP’te
değinilen noktaları geliştirmiş, ayrıca HACCP’te
belirtilmemiş ve/veya zorunlu hale getirilmemiş
farklı noktalar üzerinde ayrıntılı olarak durmuştur.
Konumuzla ilgili olan ve daha önce değinilmemiş en
önemli noktalardan birisi, Codex Alimentarius
tarafından yayınlanan genel gıda hijyen kuralları
ile iyi üretim uygulamalarına atıfta bulunulması
olmuştur.
Genel Gıda Hijyen Kuralları
Codex Alimentarius tarafından ilki
1969 yılında yayınlanmış genel hijyen kuralları ve
iyi üretim uygulamalarının şu an itibariyle 2003
yılında yayınlanan 4. revizyonu kullanılmaktadır.
Mevcut revizyonun içeriği, temas ettiği noktaların
detaylı olması iyi bir ön koşul programının
oluşturulmasını sağlamaktadır. Firma içi hijyen ve
iyi üretim uygulamalarının oluşturulması ve firma
dışı yapılacak kontrollerde denetim planı
çıkartılırken Codex Alimentarius’un yayınladığı
dökümantasyonu kullanmak iyi ve ayrıntılı bir
kontrol için önemli olacaktır.
Codex tarafından yayınlanan
dökümanın içeriği nedir?
2003 yılında son revizyonu ile
yayınlanan dokümanın içeriği ile entegre edilmiş
denetim programı;
A. Gıda üretimi yapılan
binanın durumu:
1. Bina dışındaki uygulamalar
2. Bina içindeki uygulamalar
3. Hijyen-Sanitasyon uygulamaları
B. Taşıma ve depolama alanları
1. Taşıma
2. Depolama
C. Ekipmanlar
D. Personel
1. Eğitim
2. Hijyen ve sağlık standartları
E. Sanitasyon ve pest kontrol:
Yukarıda ana hatları ile belirtilen değerlendirme
konularının uygulamaya dönük kısa bir çalışma
yapılması gerekirse ilk olarak işletmeye yönelik
değerlendirmede kullanılacak ana hatlar belirlenir.
Değerlendirme sorularının ayrıntılı içeriği ise yasa
ve yönetmeliklerde belirtilen uygunluk kriterlerine
göre belirlenmelidir.
GENEL DEĞERLENDİRMEDE
KULLANILACAK ANAHTAR NOKTALARA ÖRNEKLER
1. Yönetim planlamaları,
organizasyon, kontrol,
2. Personel,
3. Satın alma,
4. Alım, depolama, kayıt,
dağıtım,
5. Gıda hazırlanması,
6. Gıda sunumu ve servis,
7. Binanın ve genel ekipmanların
bakımı,
8. Sanitasyon ve housekeeping,
9. İstatiksel ve belirlemeye
yönelik analizler,
10. Müşteri memnuniyeti.
İÇERİĞİ BELİRLENMİŞ
DEĞERLENDİRME SORULARINA ÖRNEKLER
Gıda Üretimi
Her türlü gıda ve gıda
hammaddeleri, hijyenik üretim yapan firmalardan
satın alınmalıdır. Gıda hammaddeleri, üretime ve
temin edildiği kaynağa bağlı olarak, personel, kirli
araç ve gereçler, haşereler ve çeşitli atıklardan
mikrobik veya kimyasal kirlenmeye maruz kalmış
olabileceklerinden hammadde seçimi son derece
önemlidir. Gıdalar güvenli depolama, hazırlama,
sunum ve servis sırasında her türlü kirlilikten
korunmalı; depolama ve bir yerden bir yere nakilleri
sırasında da hijyen kurallarına uyulmalıdır. Tehlike
potansiyelindeki gıdalar, hazırlık aşamasında +4 ile
+60 derece arasında iki saatten daha fazla
tutulmamalıdır. Soğuk ortamın mikropları öldürdüğü
unutulmamalı, soğutulmuş gıda maddeleri +4 derecenin
altında, sıcak tüketilecek gıda maddeleri ise +65
derecenin üzerinde muhafaza edilmelidir.
Personel
Gıda sektöründe çalışanların
sağlık problemi olmamalıdır. Çünkü hijyen
kurallarının iyi uygulanmaması durumunda, hastalık
oluşturan mikroorganizmalar, sağlıklı insanlara
geçebilir. Bulaşıcı mikrop, çıban, sivilce, kesik,
solunum yolu, mide-bağırsak enfeksiyonları ve
bunlarla ilgili olan hastalıklar gıda
zehirlenmelerine neden olabilir. Hasta olduğu
bilinen ya da hasta olduğundan şüphelenilen kişiler
tedavi ettirilmeli ve aktif olarak gıda üretiminde
çalıştırılmamalıdır. Personel temizliği, temiz eller
ve bakımlı vücut, temiz kıyafetler, galoş, eldiven
kullanımı ve düzenli hijyen eğitimlerine bağlıdır.
Kimyasal Tehlikeler
Gıda maddelerine bazı
kimyasalların bulaşmasıyla, tehlikeli boyutlarda
hastalıklar ve zehirlenmeler ortaya çıkabilir.
Özellikle deterjan, dezenfektan ve böcek ilaçları
gıdalardan ayrı yerlerde depolamalı ve kullanma
talimatları mutlaka okunmalıdır.
Katı Atıklar
Otel ve tatil köylerinin atık
bölgeleri kemirgen, pislik ve kokudan arındırılmış
ve havalandırmaya uygun olmalıdır. Gıda artıkları,
kağıt, bardak ve konserve kutuları katı artıklar
oluşturur. Çalışan personel, katı atıkları
uzaklaştırma işlemlerini, çöplerin toplanmasını ve
pislik olabilecek maddelerin ortadan kaldırılmasında
dikkat edilecek hijyen kuralları konusunda eğitilmiş
olmalıdır.
Haşere Kontrolü
Profesyonel haşere kontrol
şirketleri, kemirgen, sinek ve haşereleri yok etmek
için düzenli bir şekilde temizliğe gelmeleri ve
düzenli olarak ilaçlama yapmalılardır. Gerekirse bu
firmaların kullandıkları kimyasal maddeler,
laboratuar hizmeti veren danışman firmalara analiz
ettirilmelidir.